• rozdrobnienie feudalne,
• lokalne wojny,
• reprezentacje stanowe,
• monarchia stanowa:

a) Francja (XI – XIII w).
b) Anglia – parlamentaryzm.

1194 – Początki rządów Plantagenetów w Anglii.
1214 – Bitwa pod Bouvines.
1215 – Wielka Karta Swobód w Anglii.
1250 – Początek wielkiego bezkrólewia w Niemczech.
1264 – Początek parlamentu angielskiego.
1302 – Zwołanie Stanówgeneralnych we Francji.

2. Sytuacja w Niemczech i Włoszech (XII – XIII w):

• Niemcy – 1232 – zagwarantowanie praw dziedziczenia księstw przez cesarza, potwierdzenie przywilejów miast.
  

         – 1273 – wybór Rudolfa Habsburga na króla Niemiec.

• Władcy (strażnicy) – filozofowie.
• Żołnierze – walka w obronie ojczyzny.
• Rzemieślnicy – zaopatrywanie w towary potrzebne do życia.

Dla Platona idealnym ustrojem społecznym to arystokracja sprawująca władzę, jako szczególna warstwa dziedzicząca   określone cechy i mająca swoiste wykształcenie, ale podlegająca sprawdzaniu poprzez testy. Ponieważ rządzić powinni ci najlepsi.
Sprawiedliwość, zdaniem Platona, jest umiejętnością, której można się nauczyć.

2. W średniowieczu dominującym ustrojem była monarchia, której pozycję zapewniało przekonanie, że władza monarchy pochodzi od Boga, a stosunki feudalne są naturalnym porządkiem rzeczy.

3. Renesans:

Niccolo Machiavelli – autor traktatu „Książę” (1513).

Władca idealny wg Machiavellego:

• potrafi wyzbyć się dobroci,
• powinien posiadać umiejętności unikania hańby i ukrywania wad, które mogą pozbawić go władzy, a innych wystrzegać się jak to tylko możliwe,
• musi budzić miłość, a strach na tyle, aby uniknąć nienawiści gdy nie pozyska miłości,
• nie trzyma się wiary, jeśli mu to szkodzi i gdy zniknęły przyczyny, które spowodowały jego przyrzeczenia,
• wykorzystuje swoją podstępność i umiejętność wiarołomstwa.

„Cel uświęca środki” – koncepcja zwana Machiavellizmem, mówiąca że wszystkie sposoby działanie są dozwolone gdy chodzi o osiągnięcie szczytnego celu (trzymanie się zasad moralnych nie zawsze jest rozsądne).

Dopuszczalne ustroje wg. Machiavelliego to republika lub monarchia, przy czym władza może być dziedziczn, lub zdobywana przez jednostkę, a głównym zadaniem władcy jest utrzymywanie swojej pozycji.

Sokrates nauczał stosując metodę dialektyczną, składała się ona z dwóch części:

1. elementarnej -  mającej na celu uwolnienie człowieka od fałszywych twierdzeń poprzez stawianie pytań i sokratejskie założenie, że jest on człowiekiem pozbawionym wiedzy („wiem, że nic nie wiem”).
2. majentycznej – polegającej na takim stawianiu pytań, dzięki któremu dochodzi się do poznania i osiągnięcia cnoty (do dobra).

Jońscy filozofowie przyrody:

Heraklit z Efezu – „Immanentną cechą świata jest przemiana”, „Wszystko płynie” („Panta rei„), „Można doceniać szczęście tylko dzięki nieszczęściu, nie istnieje dzień bez nocy”.

Anaksymander – „Świat jest tak różnorodny dzięki powietrzu”.

Sokrates – ojciec humanizmu, który cnotę uważał za najwyższe dobro, a wiedzę za warunek cnoty. W swoich czasach był uznawany za zaczepiającego (aby rozmawiać na tematy etyczne) dziwaka, drażnił swoimi poglądami wiele osobistości, którym się tym naraził.

Sofiści – ich wiedza była pozbawiona sensu życia. Chciwi mędrcy.

Etyka 0 nauka o moralności i o tym co dobre, a co złe.

Grecy wierzyli, że „świat był jednym wielkim miastem bogów i ludzi”. Ich ojcem bogów był Zeus, jego małżonką była Hera. Panowali oni nad rodziną mieszkańców olimpu. Należeli do nich: Apollo, Artemida, Pallas Atena, Ares, Posejdon, Hermes, Dionizos, Demeter, Pluton i Persefona. Grecy wierzyli też, w całą plejadę lokalnych bóstw, satyrów, duchów, nimf, czarownic, wróżek i muz, którym składano ofiary.
Mieszkańcy Półwyspu Bałkańskiego nie wyznawali żadnego rodzaju diabła, ciemnych potęg czy grzechu, ichniejsi bogowie byli wystarczająco ludzcy i mściwi. Za największą ludzką wodę uważano arogancką dumę (hybris), karą za nią był gniew bogów (nemesis).
W Grecji stworzono tysiące mitów oraz niezliczone wyrocznie i rodzaje kultu.

Na przestrzeni wieków Rzymianie zetknęli się ze wszystkimi bez wyjątku bogami czczonymi w rejonie Morza Śródziemnego iw włączyli do własnej kolekcji wszystkie poznane kulty. Kult religijny rodziny rzymskiej na początku skupiał się na bóstwach domowych.
Publiczne życie religijne było skoncentrowane wokół strażników i strażniczek. Później mieszkańcy Półwyspu Apenińskiego przyjęli wszystkie greckie bóstwa.

Grecy wierzyli w nieśmiertelność. Dla nich uzyskuje ją ktoś, kto zmarł, ale pozostawił po sobie pamięć. Zamiast raju, u greków spotkalibyśmy pewność zasłużonych, że pamięć o nich będzie wieczna.

Dla greków wojownik to człowiek, który żyje krótko, ale całe życie ma wypełnione bohaterstwem.

Tyrajos pisze, że szlachetne w żołnierzach jest maszerowanie do bitwy w pierwszym szeregu by szlachetnie zginąć za swój kraj. Potępia dezerterów i żebraków.

Grecy starali się poznać siebie (jak nakazywał im napis na murach świątyni delfickiej. Wierzyli oni, że człowiek powołany jest do trudu i wysiłku, bo to sprawa ludzka.

„Poznaj samego siebie” znaczy tyle co nie łudź się co do siebie, przekonaj się, jaki jesteś.

Gimnazjum – (gr. gymnasion) – plac do ćwiczeń gimnastycznych (od przymiotnika gymnós, tj. „nagi” – w grecji ćwiczenia wykonywano nago).

Ćwiczenia były celem samym w sobie – budziły zainteresowanie i rozpalały umiejętności wszystkich w takim stopniu, w jakim nie znały go inne ludy.

W gimnazjach nauczano: gimnastyki, muzyki, śpiewu, gry na instrumentach, czytania i pisania, później również gramatyki i literatury, niekiedy matematyki oraz rzadko elementy innych przedmiotów.

W gimnazjonach narodziły się szkoły filozoficzne. W epoce hellenistycznej uczelnią o uniwersyteckim charakterze skupiającą przeważnie młodzież.

Akademia – od greckiego herosa Akademosa.

Liceum – od ogrodów, przy których powstało pierwsze liceum – Likejonów.

Hermeneutyka (interpretacja:

• Badawcza, historyczna.
• Poszukiwawcza.

Hezjod – pierwszy uznany człowiek, który zebrał i spisał znane mu mity.

Tyrtajos – grecki liryk, żyjący ok. VII w.p.n.e, twórca liryków wzywających do walki o obronę ojczyzny, jak na przykład wiersz „Rzecz to piękna ginąć w obronie ojczyzny”.
Poezja tyrtejska – liryka walki w obronie ojczyzny.

Safona – autorka pierwszych, kobiecych erotyków, założycielka szkoły dla dziewcząt.

Anakreont – autor utworów biesiadnych (utwory do uczty), które poruszały tematy miłosne.
Anakreontyk – utwór liryczny o krótkiej formie poruszający tematy związane z ucztą, flirtem i zabawą.

Ezop – twórca bajki charakteryzującej się krótką formą zawierającą ukryte znaczenie (bohaterami często były zwierzęta noszące ludzkie cechy, zaś morał bywał przedstawiany lapidarnie – z narzucającą się prostotą).